8–9 października 2026 r. w Berlinie odbyło się V Polsko-Niemieckie Spotkanie Naukowe. Przedstawiciele czołowych instytucji badawczych z obu krajów oraz politycy rozmawiali o tym, jak nauka i dyplomacja mogą wspólnie budować odporność Europy w obliczu kryzysów geopolitycznych.
Spotkanie odbyło się w kluczowym momencie – tuż po przyjęciu w maju br. nowych Ram UE dla Dyplomacji Naukowej. Ich celem jest ścisłe powiązanie międzynarodowej współpracy badawczej z celami polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii Europejskiej.
Wydarzenie zostało zorganizowane wspólnie przez trzy główne agencje finansujące badania naukowe w obu krajach: Niemiecką Wspólnotę Badawczą (Deutsche Forschungsgemeinschaft – DFG), Fundację na rzecz Nauki Polskiej (FNP) oraz Narodowe Centrum Nauki (NCN). Szczyt zgromadził blisko 50 reprezentantów z 15 kluczowych organizacji naukowych.
Nauka i polityka przy jednym stole: Inauguracja w Ambasadzie RP
Wydarzenie otworzył uroczysty wieczór w reprezentacyjnych wnętrzach Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Berlinie. Uczestników powitali Chargé d’Affaires Jan Tombiński, reprezentujący władze instytucji organizujących: prezes DFG prof. dr Katja Becker, dyrektor NCN prof. dr hab. Krzysztof Jóźwiak oraz prezes FNP prof. dr hab. Krzysztof Pyrć, a także dr Sonja Kreibich z niemieckiego Federalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych. W składzie reprezentacji Fundacji na rzecz Nauki Polskiej znalazły się również: wiceprezeska FNP dr Anna Plater-Zyberk i Justyna Motrenko, Kierownik Zespołu Ardea w FNP.
Wprowadzenie merytoryczne do nowych ram Unii Europejskiej przedstawił dr Jan Marco Müller z Dyrekcji Generalnej Komisji Europejskiej ds. Badań Naukowych i Innowacji.
Głównym punktem programu była debata z udziałem przedstawicieli rządów i świata nauki, moderowana przez prof. dr Marię Rentetzi z Europejskiego Sojuszu na rzecz Dyplomacji Naukowej (EU Science Diplomacy Alliance).
fot. DFG/Gareth Harmer
DFG/Gareth Harmer
DFG/Gareth Harmer
Kluczowy wniosek z debaty:
Dyplomacja naukowa nie ma jednej prostej definicji. Z jednej strony międzynarodowa i nastawiona na rozwiązywanie problemów nauka jest potężnym narzędziem w rękach dyplomatów. Z drugiej – w niestabilnym świecie sama nauka potrzebuje ochrony i wsparcia ze strony państwa. Warunkiem koniecznym jest jednak stały, bezpośredni dialog badaczy z politykami.
Strategiczne rozmowy w Akademii Nauk
Drugiego dnia obrad uczestnicy przenieśli się do siedziby Berlińsko-Brandenburskiej Akademii Nauk, by przełożyć założenia unijnych ram na praktykę. Dyskusja skoncentrowała się wokół trzech filarów:
- Wzmacnianiu doskonałości naukowej w Europie,
- Zarządzaniu badaniami o znaczeniu dla bezpieczeństwa (security-related research),
- Utrzymaniu współpracy naukowej w warunkach napięć geopolitycznych.
Wątkiem o szczególnym ciężarze gatunkowym była stała i długofalowa pomoc dla ukraińskiego środowiska akademickiego oraz wymiana doświadczeń w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.
DFG/Gareth Harmer
DFG/Gareth Harmer
Cztery główne wnioski ze spotkania w Berlinie:
- Doskonałość wymaga stabilności: Nie ma silnej i odpornej Europy bez mocnych badań podstawowych. Wymagają one stabilnych, długoterminowych programów finansowania i nowych instrumentów na poziomie unijnym.
- Bezpieczeństwo badań na pierwszym miejscu: Naukowcy potrzebują jasnych procedur i struktur wsparcia, aby bezpiecznie prowadzić badania w wrażliwych obszarach i nawigować w trudnym otoczeniu geopolitycznym.
- Nowy język komunikacji: Środowisko naukowe musi zmienić sposób rozmawiania z politykami. Zrozumienie realiów polityki zagranicznej – a w dzisiejszych realiach także specyfiki sektora obronnego – staje się dla badaczy niezbędną kompetencją.
- Partnerstwo, które procentuje: Polsko-niemiecki dialog naukowy to sprawdzony filar stabilności w regionie, który warto rozwijać.
Mały jubileusz i spojrzenie w przyszłość
Tegoroczne spotkanie miało wyjątkowy, jubileuszowy charakter. Pierwsza edycja wydarzenia odbyła się w 2017 roku jako skromna inicjatywa rozpoznawcza. Dziś – po pięciu edycjach organizowanych cyklicznie co półtora roku do dwóch lat przemiennie w Polsce i w Niemczech – format ten wyrósł na kluczową platformę dialogu instytucjonalnego obu krajów.
Kolejne, VI Polsko-Niemieckie Spotkanie Naukowe odbędzie się w 2028 roku w Polsce.
DFG/Gareth Harmer
DFG/Gareth Harmer
Uczestnicy V Polsko-Niemieckiego Spotkania Naukowego:
Strona niemiecka:
- Fundacja im. Aleksandra von Humboldta (Alexander von Humboldt Foundation)
- Niemiecka Wspólnota Badawcza (Deutsche Forschungsgemeinschaft – DFG)
- Niemiecka Centrala Wymiany Akademickiej (German Academic Exchange Service – DAAD)
- Towarzystwo Fraunhofera (Fraunhofer Society)
- Towarzystwo Maxa Plancka (Max Planck Society)
- Stowarzyszenie Leibniza (Leibniz Association)
- Niemiecka Konferencja Rektorów (German Rectors’ Conference)
- Niemiecka Akademia Przyrodników Leopoldina (German National Academy of Sciences Leopoldina)
Strona polska i instytucje wspólne:
- Polsko-Niemiecka Fundacja na rzecz Nauki (Deutsch-Polnische Wissenschaftsstiftung)
- Fundacja na rzecz Nauki Polskiej (FNP)
- Narodowe Centrum Nauki (NCN)
- Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej (NAWA)
- Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich (KRASP)
- Polska Akademia Nauk (PAN)
- General Council for Science and Higher Education